شیخ محمد خیابانی منظومه سی ( 1 ) - حسین دوزگون
فَجَعَلْناهُم سَلَفاً وَ مَثـــَلاً لِلْاَخِرینْ
(الزُّخرف/56)
اورهك آغریسی
سوروشورسان:«- نییه بابا آغریر سنین اورهگین؟»
اورهگیمی آغریدانلار، منیم قیزیم، آز دگیل.
هانسیندئییم، هانسی قالسین؟ هانسینا سن دؤزهرسن؟
سنین ده كی سئرچه قلبین، منیمكی تك ساز دگیل.
« دونوق اولسا، دورغون اولسا»سؤیلهمیشدیر فضولی:
« اورهك دگیل، پارچا بوزدور، گر اولماسا دردمند.»
ائله اولو درد و غم وار، اورهگی ده آغریدار
انسان وار كی، وجودونو نئی تك ائیلر بند - بند.
ائلجه بیلن وورغونلاری كیمسه سایماز اولاندا،
بیر قلبین یوخ، بیركسین یوخ، بو دردیدیر وطنین.
شاعرلرین كتابلاری قولتوغوندا قالاندا،
نئجه منیم قیزیل قلبیم هئچ آغرییا دوشمهسین؟
دوگونلهنیب تورپاقلاردا آنالارین باخیشی،
یوز ایللر یولگؤزلهیرمی بیر ائل- اولوس، بیر ملّت؟
اسارت قانداللارینا دؤزهرلرمی آسلانلار؟
غیرت كانی اوغوللاردان گؤرونمزمی بیر غیرت!
باشی اوجا ملّتیمیز اؤز منلیگین اونودور،
اجنبینین چیراغینا هی سوزولور، یاغ اولور.
اریمهسی، تؤكولمهسی درهلره داغلارین،
اورهگیمده، قیزیم منیم، هی دیكهلیر، داغ اولور.
كدرلتمك ایستهمیرم سنین دوغوم گونوندور
گلجهگین قوتلو اولسون، آیدین اولسون گونلرین!
ایتیرمهسین سیادتین، باشی اوجا یاشاسین،
یاخشی بؤیوتسوناولادین،بیرگونگؤرسون ائللرین.
مجروح قلبیم آغریسادا، قیزدیریرسان سن اونو،
قیزیم سنین دوغوم گونون مبارك اولسون بوگون.
سون غلبه دؤزومدهدیر، دؤزور قارتال اورهگیم،
گؤزلهییریك گلهجهكده بؤیوک ظفر، توی، دوگون.
بوگون بایرام ائلهییبسن، چالیرسان، اویناییرسان،
هركیم سنین بایرامینا بیر هدیه گتیریر.
آنان یئنه كدریمی سوزور منیم اوزاقدان،
چونکو بابان شعر پایی ایله بو بایراما قاتیلیر!
سنه بوگون قولتوغومدا بیر قالاق شعر گتیردیم،
«شیخ محمّد» حماسهسین، قیزیم سنه یازمیشام.
منیم بو دولتیم - واریم یئنه نیسگیلدیر سنه
كلمهلرین، اورهگیمین لاپ دیبیندن قازمیشام.
باشی اوجا عالیمیمیز سرهلنركن یئره
دئدی: «عشقه، فضیلته، دوزگونلوگه وورولون.
هر هاوایا اوینامایین اجنبییه خوش گلسین،
منیم تكی عشق اودونا یانین، دؤزون، دورولون.»
اوخو قیزیم، اوخو قیزیم، شیخ محمّد ناغیلین،
سوروشما دای: «نییه بابا آغریر سنین اورهگین؟»
اورهگیمی آغریدانلار منیم قیزیم آز دگیل،
ایندی بیرین سؤیلهییرم، دینله، قولاق آس درین:
فَانـــْظُرُوا اِلی آثارِ رَحْمَةِ اللهِ كَیفَ یُحْییِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوتــَها.
(الروم/50)
خامنه
«شبستر»دن قیراقدا، گون باتان بؤلگهسینده،
شیخ محمودون سؤزونده، سسینده، نفسینده،
یوز ایللر بوندان قاباق وئردیگی ایلقار اوسته،
غریب بیر نغمه یاشار، غملی دویغولار اوسته،
اورهگینین باشیندان دنیزه پنجره وار،
سونسوز سمانی اونون اوزونه هر گون آچار.
«میشو» قوجاقلامیشدیر، دریا قدهر غصهسین،
قوینوندا ساخلامیشدیر زمان سارسیدان سسین.
مین دؤرد یوز ایللیك چنار نغمهسیدیر بو شههر،
غریب غملی دویغونون گور سسیدیر بو شههر.
اؤز اگنینه گئینده غریبلیك یاپینجینی،
گؤز اؤنونه گتیریر دشمنین قاخینجینی.
میشو بوتون ایسلانیر، گؤزلریندن یاش آخیر،
ایلدیریملار شاققیلدیر، چینار گؤیلره باخیر.
گؤیلر بوتون قاپقارا، نه اولدوز وار نهده آی،
نه آغلاییش دویولور، نه سس سمیر، نه بیر های.
سوسغونلوق بورویوبدور بوتون قایالیقلاری،
غم كروانی یوكسلیر «خامنه»دن داغا ساری.
میشو داغی، شمالدان، اورمو گؤلو جنوبدان،
قوینوندا بئجریرلر خامنهنی، سانكی بیرجان.
«تسوج» گیلانارلیغی سولدا، «شبستر» ساغدا،
قیوریم- قیوریم بزهییر گؤیچك اوزون هر چاغدا.
دالینی وئرمیش داغا اوزون دنیزه آچمیش،
آغیر قارا ماتمین دوزنگاهلیغا ساچمیش.
شیخمحمّدی دوغموش، بئجرتمیش، هم ایتیرمیش،
هم سئوینج، هم بركت، همده سكوت گتیرمیش.
«باقرآباد»، «حاج حسین» مسجدلرین ساووشدوم،
«حاج احمد» کوچهسینین باشیندا آتدان دوشدوم.
دئییرلر كه او شیخین بورادا ایدی ائوی،
بوردا دوغموش یاشامیش، بوردا سورموش عُمرونو.
قانالیقلار، آلمالیق، آرمودلوقلار، گوللوكلر،
بوروموش بیر باخچادا، اونو گؤرهرمیش ائللر.
سن بو دارکوچهلرده شاعر نه آختاریرسان؟
تعظیم ائت، قوی سارسیلسین حقّه باغیران شیطان.
حق هارا، حق سؤز هارا، الله هارا، دین هارا،
اورهگیمه وورور او، یارا اوستوندن یارا.
اوتور، آخشام چاغیدیر، گون یؤنهلیر باتماغا،
سنی آپاراجاغام یوز ایل قاباقكی چاغا.
سیل كؤنلونون پاسینی آخیت گؤزون یاشلارین،
باخ قیزاران شفقه، دوگونلمه قاشلارین.
سكسن ایل بوندان قاباق خامنه گونشی باتدی،
بیر ساتقین دینسیز كؤپك، شیخ محمّدی ساتدی.
اورهگینده نه آشوب، آی شاعر! نه عصیان وار،
داریخما، اوتور آغلا، یوخسا وقتین دارالار.
سن حله یازمالیسان قهرمانلیق دستانین،
حماسهلر یارادان شانلی آذربایجانین.
یاز، خائنلردن دانیش جنایتلردن سؤز آچ،
گونش اسرارین سؤیله، قارانقولوقلاردان قاچ.
اوتور بوردا، بو کوچه مقدسدیر سنین چین،
بو آنا جادهسیدیر، شاهراهیدیر وطنین.
شیخ محمّد خیابانی آددیم باسمیش بورایا،
اوتور آغلا، هئچ ترپنمه، هارا گئدیرسن، هارا؟
عصیانلی ایمانلارین جادهسیدیر بو کوچه،
صاف عشقین شربتیدیر، بادهسیدیر بو کوچه.
دوشونجهنین، آرزونون دیلكلر صحیفهسی،
آزادلیق اسراریدیر، فضیلتلر نغمهسی.
اؤپموشدور آیاقلارین شیخ محمدین بو تورپاق،
دویموشدور امیدلرین دوتموشدور اوندان سوراق.
ایكی ركعت نماز قیل، آلنینی تورپاغا قوی،
تكبر قابیغینی گل اورهگیندن سوی.
قوی آپاریم تاریخین انگین کوچهلرینه،
قولاق آس شیخ محمدین عصیان دولو سسینه.
گؤر نئجه معراج ائتدی ساواشلار مِیدانیندان،
جبرائیل قانادیندا اؤتدو، كئچجك جانیندان.
اورمو گؤلون بزهدی، میشودان قانی آخدی،
خامنه قانلی چیچك تك غملی - غصهلی باخدی.
غریب بیر نغمه كیمی وئردیگی ایلقار اوسته،
غملی دویغولارینی داغیتدی دسته - دسته.
گئدهك تاریخیمیزین گل بیر دؤنگهلرینه،
قولاق آساق زمانین گیزلی ترانهسینه:
لَقَدْ خَلَقْنَا الاِنـــْسانَ فی اَحْسَنْ التَّــَقْویم
(التین/4)
دوغوم
كؤكسونده هیجان، گؤزونده امید،
اوگون سئوینیردی حاج عبدالحمید.
اوتاقدا گئدیردی اویان بویانا،
بیلمیردی نئیلهسین، باخسین هایانا.
باییردان گؤزونو تیكدی میشووا،
بوغازیندان قوپدو غملی بیر نوا.
صلوات چئویردی، اوخودو دعا،
بركتلر گلسین، ساووشسون بلا.
اوفوقده سارالیب گونش باتیردی،
سهند اتگینده دُنیا یاتیردی.
خامنه اهلی كنده گلیردی داغدان،
سس سمیر كسیلیب سوسوردو هریان.
گئجه ساللانیردی، قاش قارالیردی،
قارانلیق اطرافی ساریب آلیردی.
قادینلارین هایی گلیردی یاندان،
آغریلار چكیردی «رقیه سلطان».
بیر قادین اویاندان سئوینجك قاچدی،
حاج عبدالحمیدین قاپیسین آچدی.
دئدی:«-موشتولوقوئر،بیراوغلوناولدو»
حاج عبدالحمیدین گؤزلری دولدو.
قالدیردی گؤیلره ساری باشینی،
«- شوكور الله!»دئدی،تؤكوب یاشینی.
یئرینه گتیردی شوكور سجدهسی،
آیهلر اوخودو، اوجالتدی سسی:
«- فَتَبارَكَ الله» دئدی:«- یاالله،
سنین اؤز بیلدیگین یاخشیدیر، بالله»
دُنیادا یاراتماق ایشیندیر سنین،
سنین عبدین اولماق بورجو بندهنین.
خیالدا گؤیلری زیارت ائتدی،
بیردن هوشدان چیخیب اؤزوندن گئتدی.
الله بخش ائتمیشدیر، بیر اوغول اونا،
آللاهین وئرگیسی گلرمی سانا؟
آد قویما
ایكیاوچگونسونرا قوهوم قونشونو،
بیر آرایا ییغدی حاج عبدالحمید.
شادیانالیق ائتدی چای شیرنی وئردی،
گؤزلرینده سئوگی كؤنلونده امید.
خامنهنین ان عالیم ماللاسی گلدی،
صلوات گؤندهرسین، اوخوسون قرآن.
حاج عبدالحمیدی دعا ائیلهسین،
اونا چوخ گؤرمهسین اوشاغی دوران.
آدینی «محمّد» قویدو اوشاغین،
اوخودو اذانی ساغ قولاغینا.
قدمی خِیردیر، یئیدیر سؤیلهدی،
دئدی اقامهنی سول قولاغینا.
سئچمیشدیر او ماللا ان گؤزهل آدی،
آناسی بیر راحت نفس چكیردی.
گؤزلرینی یومموش رؤیالاریندا،
گلهجك حیات چون چیچك اكیردی.
آنا بیر گئرچكدیر، دانیلماز گئرچك،
«آنا حقّی تانریی حقّی» دئمیشیك.
آنا حقّین آیاق آلتینا سالساق،
ظلم ائدیب تانرینین حقّین یئمیشیك.
سِیر ائیله رتبهسین باخ مقامینا،
تانری آنالارا وئرمیش جنّتی.
اوغلو بویا- باشا چاتانا قدهر،
آنا قبول ائدیر هر اذیّتی.
آنانین كمالی، آنا ادراكی،
معراجا یوكسلدهر اوغولو قیزی.
آنا سوتو تمیز اولارسا، اوغلو،
فتح ائدهر گونشی، آیی، اولدوزو.
فضیلتلی آنا، تقوالی آنا،
مقدس آرزوسون توپراغا وئرمز.
نور یاغار آنانین یان- یؤرهسیندن،
شیطان صاف سئوگینین قوینونا گیرمز.
حكمت بولاغیمیش سؤزو آنامین،
ناغیلی، نغمهسی، ترانهلری.
اؤیودو، دعاسی، حربه - زورباسی،
قولاغیمدا قالیب ایللردن بری.
معنوی دُنیاسی، حیاتی پارلاق،
نغمهسی الاهی، سؤزو الاهی.
یوكسك ذیروهلرده یاشاییر آنام
دیلهگی الاهی، اؤزو الاهی.
الاهی موهبت، الاهی وئرگی،
سنیندیر، منیمدیر باجیم، قارداشیم.
بئله بیر ذیروهدن قوپوب گلیرهم،
یادلار قارشیسیندا اوجالیر باشیم.
فَلا تـَقُل لَهُما اُفٍّ وَ لا تـَنْهَرْهُما وَ قُل لَهـُما قُولاً كَریماً
(اسراء/23)
آنا ایله تك باشینا
گون به گون یوكسلدی محمد، قیزیم!
دؤرد یاشلی، بئشیاشلی بیر اوغلان اولدو.
كؤكسو صحبت دولو خان آناسینین،
حكایتلریله قولاغی دولدو.
یازین او سئللمه یاغیشلاریندا،
قیشین چووغون دولو چن هاواسیندا،
یایدا، گوزده، یازدا، پاییزدا، قیشدا،
هرنهیی گؤروردو اؤز آناسیندا.
تقوالی آناسی لاپ تك باشینا،
اوچ - دؤرد ایل اوغلونو تربیه ائتدی.
بیر نئچه ایل سونرا، «ماخاچ قالا»دا،
آتانین تجارت ایشلری بیتدی.
خامنهیه گلینجه اوغلون چاغیردی،
اوزون گؤزون اؤپوب باغرینا باسدی.
«- داغیستانا بابا منیده آپار»
محمد آغلادی، او قولاق آسدی:
«-بابا، دونن سنی یوخودا گؤردوم،
منه درس دئییردین مكتب خانادا.
دُوره اوتورموشدوق حصیرلر اوسته،
بوتون اوشاقلارلا، منده، آنادا»
وَ مِنْ آیاتِه خَلْقُ السَّمواتِ وَ الاَرْضِ
وَ اخْتِلافُ الْسِنَتِكُم و اَلـــْوانِكُم اِنَّ فی ذلِكَ لایاتٍ لِلْعالِمین.
(الروم/ 22)
مكتب ده
خامنه نین بوسبوتون مسجدلرینده،
اوشاقلار درس اوخور حصیرلر اوسته.
مسجدلرده هرگون شربت وئریلیر،
آخوندون آلتینا خالچا سریلیر.
ابجد، هوز، حُطّی بیر - بیر اوخونور،
گلهجك چون جانلی خیال توخونور.
درسلر اوچ سطحده مسجدده گئدیر
اوشاق بیر - بیریله رقابت ائدیر.
بیرینجی سطحده: اوخور جزء عمه،
حركهنی، حرفی اؤیرهنیر بیرده.
ایكینجی سطحده: «آنا دیلی» لی،
اوخویور، تانیییر شانلی ائلینی.
«رشدیه» یازمیشدیر گؤزهل خطّیله،
یایمیشدیر هر یانا اوخونسون دئیه.
اوچونجو سطحده: قرآن دئییردی،
آخوند حكمت وئریر، دین اؤیرهدیردی.
آتا محمّدی قویدو مكتبه،
یؤنلسین قرآنا، علمه، ادبه.
محمد بیر ایلده هم جزء عمهنی،
اوخودو، بیتیردی هم چرهكهنی1
اوشاقلاردان بوتون قاباغا كئچدی،
جهالت كؤكونو بیلگیله بیچدی.
«ایكیسطحه»كئچدیسكگیزیاشیندا،
«آنا دیل» اوخودو، كورسو باشیندا.
«حاج میرزا حسن رشدیه» كیمی،
دانیشدیغی تكی بوتون سؤزلری،
یازیردی لوحهیه، نئی قلمیله.
دیلین اؤیرهنیردی آخوند الیله.
محمد، گل اوغلوم، اوخو بو سؤزو،
بیر گون اونا دئدی آخوندون اؤزو.
محمد اوخودو: اوشاقلار، حاضیر!
«حسن بن مهدی رشدیه» یازیر:
«بیر چمنزار، بیر گؤزهل اوتلاق،
اولموش ایدی ایكی اؤكوزه یاتاق.
اوتلاماق ایستهسه، اوتو وار بول،
ایچمكایسترسه، سو یانیندا، سو، بول.
ارسلان اولدو حالدان آگاه،
ایستهدی اولسون اونلارا همراه.
یعنی اوتلاقدا مقام ائتسین،
آنلاری اؤلدوروب طعام ائتسین.
وئرمهدیلر اؤكوزلر اونا مجال،
اتفاق ائتدیلر، اولوب هم حال،
شیر حمله ائدهنده شب یا روز،
گؤستریردی اولار اونا بوینوز.
شیر گؤردو كی اولماییر چاره،
حیلهیه اوز چئویردی بیچاره
یانلاییب آنلارین بیرینی یاواش،
دئدی:«- بند اولما یولداشا، قارداش!
اوتلا صحرایی، گزگیلن تنها،
سنه مندن اولور حمایتها!
اثر ائتدی اؤكوزه شیر سؤزو،
یاغلی سؤزلره آخدی پیل گؤزو.
اولدو بو سؤزله یاردان تنها،
ائتمهدی مِیل یولداشا، اصلا.
شیر چون یاری ائیلهدی اغیار،
تك به تك ائتدی آنلاری مردار.
بودو مقصود قصّهدن حصّه،
متّفق قوم چكمهدی غصّه.»2
آخوند دئدی اونا:- «اوغلوم، آفرین
درسینی اوخودون چوخ شیرین، شیرین.
آتاوا آناوا مبارك اولسون،
اونلارین اورهگی سئوینجله دولسون.
سنی خلف ائتسین حقّ تعالا
بركتلر اولسون، سنه، آی بالا.»
سونرا آخوند اونا دئدی نفاقدان،
اتفاق، اتحاد، همده شقاقدان.
قرآندان آیهلر گتیردی اونا،
آللاهین بویروغو گلرمی سانا؟
هم ظلمدن دانیشدی همده عدلدن،
محمّد آخونددان اؤیرندی هرفن.
اوچونجو سطحده، «مختارنامه»نی،
«نصابی»، «معجمی»، همده«دُرّه»نی،
اوخودو، اؤیرندی عجم دیلینی،
خدمته، باغلادی او اؤز بئلینی.
عجمجه اؤیرنمكفرضاولموش بیزه
كئچمیشدن بو ایمیش عادت تبریزه.
عجمجه یازانلار بؤیوک شاعرلر،
هر فنده علمده دیلده ماهرلر،
توركلر آراسیندا یئتیشمیش، چیخمیش.
اؤزگیه ائو تیكمیش، اؤز ائوین ییخمیش!
ایشین بیر اوزونده سئوینج اولسادا،
دالغالی اورهگیم راضی قالسادا،
او بیری اوزونده بیر آجی غموار؛
«یانیق كرم» ایله بیرده «دیلقم» وار.
اؤزگیه «نظامی» بسلهمیش ائلیم،
دیللره سركرده اولموشدور دیلیم.
ولاكن چوخ مردار ساتقین نوچهلر،
دشمنلیگه توركو - عجمی چكر.
تورك-فارس دشمنلیگین تبلیغ ائدیرلر،
نوچهلر، «كسروی» یولون گئدیرلر.
بیر، حكمت سؤیلهنیر مین ایلدن بری:
«فارسسیز تورک اولانماز!»دیللر ازبری.
بیر- بیره باغلانمیش طالعیمیز باخ،
بونو دویمالیییق دریندن، آنجاق.
آتالیق ائتمیشدیر بابالاریمیز،
فارسادا، كوردهده، گل اینان، آی قیز!
اما كی كیمسهنین دیلین كسمهمیش،
تاریخین دانمامیش، ائلین باسمامیش.
یاراتمیش كوردهده تاریخ، فارسادا،
مدنیّت وئرمیش، او، كؤچموش هارا.
باشلارین اگمهمیش هئچ زمان یادا،
ساتقینلار اونلارا دؤنوك چیخسادا.
مظلومدان حمایت ائتمیش بابامیز،
سیغینما قالاسی اولموشدو تبریز.
تاریخ آددیملامیش صاباحا ساری،
تورك آددیملاریله هر ایلك باهاری.
هر تورك انسانلیغین دادلی میوهسی،
جسارت نغمهسی، شجاعت سسی،
ایگیدلیك رمزیدیر، حیات قوخوسو،
دوشونجهآغاجین بیر سوواران سو.
قوللاری قاندالدا اولسادا بئله،
آزاد ایلقارینی وئرمهمیش اله.
اورهگیم دولودور، یازارام سونرا،
كئچك شیخ محمد اوشاقلیغینا.
اون ایكی یاشینا چاتان زماندا،
مكتبی قورتاردی بابا یوردوندا.
قرآن اؤیرنمیشدی، بیلیردی احكام،
شعر سؤیلهییردی، آلیردی چوخ كام.
ادبیات، تاریخ، اخلاق اوخوموش،
بیز اوخویانلاری، چوخدان توخوموش.
گؤرجك بو حالتی حاج عبدالحمید،
اوغلونا باغلادی دریاجا امید.
سوادلی، بیلیكلی یئنی یئتمهنی،
چاغیردی یانینا سؤیلهسین بونو:
«- سن اوغلوم اولوبسان یئتگینبیر جوان،
ایندی تجارته ال قویمالیسان.
داغیستانا ساری، ماخاچ قالایا،
گئدهلیم اورادا ذوقونو سینا.
تجارت ایشینین اؤیرن اسرارین،
چوخالسین بو ایشده قازانجین، وارین.»
«- آتاسی سؤزوندن چیخماز او»، دئدی
آناسی، باشماغین گئییمین وئردی.
خامنهدن سفره چیخدی محمّد،
سفر اثناسیندا پیشهجك البت.
لا تـَاكُلوُا اَمْوالَكُمْ بَینَكُمْ بـِالْباطِلِ اِلاَّ اَنْ تـَكُونَ تِجَارَةً
(نساء/29)
تجارتخانادا
بیر نئچه آی قالدی ماخاچ قالادا.
تجارت ایشینه باخیردی اوردا.
حسابین ساخلیردی آلیش وئریشین،
سِیر ائدیردی اوردا زمان گئدیشین.
روسلارلا یاناشی داغیستانلیلار،
چئچنلر، تاتارلار، هم عثمانلیلار،
آذربایجانلیلار ایله بیرلیكده،
گمیلر سالیردی هر گون دنیزه.
محمد ذكالی بیر جوان كیمی،
سئزیردی باش وئرهن هر مراسیمی.
سُنّینی، شیعهنی، وهّابیلری،
اوردا سئیر ائدیردی گؤزهتچی تكی.
ناحقّی آتاراق، حقّی سئچیردی،
حقیقت شربتین چكیب ایچیردی.
اوجا اذان سسی منارهلردن
یوكسلیردی هرگون گؤیه شههردن.
«دربند» شههریندن گلن شیعهلر
اورادا، مكتبده تأسیس ائتمیشلر.
شریعت علمینی اوخویوردولار
تفسیر ائدیردیلر قرآن، شارحا شار.
هم «كشف الحقایق»، «تفسیر البیان»
همیده «تفسیر عن نكت القرآن»
تملی قورولور، سؤزو یازیلیر.
اورهكلر ایچینده شرحی قازیلیر.
گؤزلـهییردی گلن ایام بونلاری،
چاپ اولسون، یاییلسین هر یانا ساری.
گؤزلـهییردی دوران «نعمان زاده»نی.
یاخشی دینلمهلی اوخوجو بونو.
داغیستان«شیخ شامیل» یوردونا دؤنموش،
ایندی خصم الیله چیراغی سؤنموش.
داغیستان اسلامین بایراقداریدیر،
تقوا دُنیاسینین ایلك باهاریدیر.
فضیلت مُلكونون مركزی اولان
داغیستان یاداكی آذربایجان،
اسكیدن دایانمیش دشمن اؤنونده،
روسا، ائرمنییه دؤزموش، او گونده.
داغیستان مُلكونه گئدهندن بری،
محمد گزیردی بوتون یئرلری.
مسجدی،كیلسهنی،جامعی گؤردو،
ذهنینده دوشونجه دُنیاسین هؤردو.
اوخوماق هوسی، اؤیرنمك مِیلی.
اونو ائیلهییردی ناراحت خِیلی.
دشمن قارشیسیندا دایانماق اوچون،
مظلوملار اودونا هم یانماق اوچون.
درین بیلیكلره یئیهلنمگی،
زحمتی، یازماغی همده امگی.
سئویردیمحمد، شیرین جان كیمی،
بونو بسلهییردی بیر ایمان كیمی.
بیر نئچه آی سونرا، دئدی اوجادان:
«قالا بیلمیرم من بوردا، آتاجان!».
آتاسی دویموشدو روحیّاتینی،
آجیلی ائتمهدن هئچ اوقاتینی،
دئدی: «- اولسون اوغلوم، آپاررامسنی،
گؤرهرسن بیرداها گؤزهل خامنهنی.
تبریزه یوللارام بیرده سنی من،
اوردا اوخویارسان هرنه ایستهسن ...»
وَ وَصَّیناَ اْلِانـــْسانَ فی عامین بــِوالِدَیهِ حَمَلَتـــْهُ اُمَّهُ وَهْناً عَلی وَهْنٍ وَ فِصالُهُ
(لقمان/ 14)
آنایا قاووشما
بیر نئچه آی سونرا گؤردو آناسی،
محمد دیر گلیر، كؤنول آیناسی.
گلیب اؤپدو الین، اؤپدو اتگین،
او ضایع ائدهرمی آنا امگین؟
آرادانچوخ اؤتموش،یای گئتمیش قیشا،
آنانین اورهگی دوشموش تشویشه.
چوخدانآیریلمیشدی پاك قوجاغیندان،
سیغمیردی روحونا اونون داغیستان.
آنا قوجاغینا دؤندو محمّد،
اؤزونه قاییدار صاف روحلار البت.
«- آناجان،آغلاما، گؤز یاشلارین سیل،
منی اؤز یانیندا، اؤز قوینوندا بیل!»
دئیهرك محمد، گولدو، آغلادی،
آنایلا بیر داها پیمان باغلادی:
«- سنین یانیندایام گؤزهل آناجان،
آناسیز یاشاماز دُنیادا انسان.»
دئدی عبدالحمید خانیمینا: «- باخ!
محمد تبریزده درس اوخویاجاق.»
سئویندی بو سؤزدن رقیّه سلطان،
دئدی: «- حق ساخلاسین سنی هر زمان.
اوغلومو گتیرهن الین ساغ اولسون،
اورهگین سئوینجله - شادلیقلا دولسون!»
محمدی آلیب باغرینا باسدی،
حرمانین، غصهنین یوللارین كسدی.
وَیزَكّیهِم وَ یعَلِّمُهُمُ الكِتابَ وَ الْحِكْمَة
(جمعه/ 2)
تبریز بیلی یوردونا سفر
آغ گئیینمیش ایدی بوتون طبیعت،
بادام آغاجلاری گوللنن زامان.
خیاللار اوزوردو یاشیل داغلاردا،
ذیروهلر باشینی آلمیشدی دومان.
عینی آچیلمیشدی میشو داغینین،
دنیزه باخیردی گوللر ایچیندن.
توراغایی قالخیب سئیران ائدیردی،
یام - یاشیل چؤللرین انگینلیگیندن.
لپهلر قالخیردی «اورمو» گؤلوندن،
یاماجی آلیردی، دوزو آلیردی.
قایناییب چاغلایان نغمهلر كیمی،
دوز نگاهلیقلارا سس - كوی سالیردی.
نمازین قیلمیشدی رقیّه سلطان،
دُعایا دورموشدو سحر شئهینده.
آللاها یالواریر دولو گؤزویله،
دئییردی:«- الله من مقصر بنده،
اوغلومو باخ سنه تاپیشیریرام،
قادادان بلادان سن اونو ساخلا.
اوغلومو درهدن ذیروهیه چاتدیر،
جایسا، ائله اوردا الاهی حاخلا!»
انسانی ساخلایار هر بیر بلادان،
آنانین تدبیری، خِیر دعاسی.
دئییرلر هرگئجه، هر سحر آخشام
ذیروهیه یوكسلر آنا صداسی.
هوندور داغلارداندا یوخاری قالخار،
آغاردار گؤیلری دان یئری كیمی.
آنا اورهگیندن قوپان آغلاییش،
ترپهدهر ذیروهنی تیترهدهر سیمی.
او گونده اوغلونو یولا سالیردی،
بیر آنا خامنهدن تبریزه ساری.
اؤرپگین باشینا آتیب چیخمیشدی،
سو سپسین دالینجا اوغلونون باری.
ارکیم
تبریزه یوللاندی اون دؤرد یاشیندا،
بیر باهار چاغیندا، یازین باشیندا.
دروازادان كئچیب ایچهری گیردی،
اركین قاباغیندا، آتاسی دوردو.
گؤزلری یاشاردی، قلبی دؤیوندو،
نغمه اوخوماغا قالخیب اؤیوندو.
اركین تاریخینی یادینا سالدی،
درین تلاطملی فكرته دالدی.
كئچدی «خدابنده» گؤزو اؤنوندن،
باخدی اركه ساری «سلطانیه»دن.
«شاه ختایی» قالخدی «سایین» داغینا،
گؤزوندن یاش آخدی اركین باغینا.
«عبدالحمید» یاواش ترنم ائدیر،
محمد دالینجا یولونو گئدیر:
ای سینهسی مینلر یارا ایله دولو اركیم،
یوزلرجه ایلین خاطرهسی، ای اولو اركیم!
غیرتلی اوغوللار وطنی، مسكنی سنسن،
مینلرجه مقدس جسدین مدفنی سنسن.
اونلارجا شهنشاهلاری سویدون یولا سالدین،
عُمرون باشا وئردین اوجا، باشی اوجا قالدین.
آللاها باش اگدین، جلالین شانین اوجالدی،
اوغلون بؤیودو قیصر رومداندا باج آلدی.
شاهلار شاهی اگدی باشینی اوغلون اؤنونده،
سن فخر ایله قالدین ابدی، دونده، بوگونده.
صرّاف ایله لعلیله، شكوهیلری دوغدون،
نامردلری هرتنگهده، هر دؤنگهده بوغدون.
سارسیتدی دنی دشمنی كبرین اوجا اركیم،
هر بیر اویونا طنز ایله گولدون قوجا اركیم.
آلنیم آیاغین تورپاغینا قویماغا گلدیم،
شیطان گؤزونو سجده ایله اویماغا گلدیم.
گؤی مسجد
آتاسینین دردین سانكی دویوردو،
محمد، آغلیردی گؤزون اوغوردو.
ایكیسی كئچدیلر اركین اؤنوندن،
«گؤی مسجد»ه ساری یوللاندی همن.
«خیاوان»دا اونون قوهومو وارمیش،
«سید حسین» آدلی ملا اولارمیش.
خامنهلی بیر سیّد، تقوالی سیّد،
بیلیكلی، علملی، چوخ عالی سید.
پئشنمازی «كریم خان» مسجدینین،
فقاهتی، علمی، دنیز تك درین.
آتاسی سؤیلهدی:«- گل گئدهك اورا،
حاجی سید حسین ائوینه، بالا!»
«خیاوان» آغزیندا، اوستونده یولون،
گؤرهنده جادهنین آرخادا سولون.
«گؤی مسجد»ه ساری یئنه چاتاندا،
كاروانی ساخلادی سؤیلهدی آتا:
«جهانشاه حقیقی» یادگاری، یارمیش ادواری،
بودور، تبریز ایچینده گؤیلره قالخماقدا انواری.
فضاسی بیر الاهی نور ایله دولموشدو گؤی قبّه،
بوراخمیشحیرتهاقماری، شمسی، چرخِ دواری.
شاخاندا ایلدیریملار قیسقانان چرخین هواسیندان،
سؤكوبیاندیرماقایسترمیشسهگؤیگونبذدنآثاری،
طبیعتتیترهمیش،خلقت آیاقلانمیش، فغان ائتمیش،
آماندیر یاخما قلبین تبریزین، ییغ- تیغ غداری.
ایشیق قایناغینی غارت ائدهنلر صف به صف دورموش،
قارانلیقلار ایچیندن ترپهدیب قالخیزمیش اشراری.
كئچیرتمكچون، بوتونشرقهالاهینورساچانشمعی،
مسلط ائیلهمیش بو مسجده هر شاهی، طراری.
بو گونهم، باخمحمد! سینه گرمیش باطل اوغروندا،
بو گؤی مسجددیر اوغلوم، گل قورو بو گنج اسراری.
الین آللاها آچمیش بیر ایشیق دریاسیدیر اوغلوم،
منیم تك سنده باخسان نور گؤرهرسن بوردا احجاری.
آماندیر قویما تحقیر ائیلهسین یاد، قالخ اؤزونگؤستر،
تكان وئر ذوالفقاره قاوگیلن اوباشی، اشراری.
بورا تبریزدیر، دُنیا بویو تاریخی فتح ائتمیش،
یوخویا گئتمز البته بو شهرین بخت بیداری.
اونوندوزگونكیمی اولادیواردیر،قورخو یوخ،غم یوخ،
شجاعت میدانین قویمازلار اونلار صدقدن عاری.
بورا فضیلتین ایشیق بولاغی،
صائبلر اؤلكهسی خطیبلر یوردو.
قوجا تبریزدیر بو، هر زمان، هر واخت
دشمن قارشیسیندا آسلان تك دوردو.
یئتگینلیكلر ائوی، كمال اوباسی،
قهرمانلیقلارین بئشیگی تبریز.
غیرتین،عصمتین اوجا ذیروهسی،
بشر تاریخینین كئشیگی تبریز.
سنی چئینتمرهم نامرد یادلارا،
اولو اجدادیمدان قالان مكانیم.
نئجه من یاشاییم آدسیز، نشانسیز،
تاریخیم، شرفیم، ایلیگیم، قانیم.
مجسم غیرتی اسلامیّتین،
قورقودلاردان قالان اؤیود قایناغی.
تبریزیم، بیر سؤزله سؤیلهسم اوغلوم:
ائلیمین اوبامین یانار چراغی.
وطن دارالعلمی، ائل بیلی یوردو،
آیهلری تفسیر ائیلهین شههر.
دوزلری آرخادا قویوب گلمیشم،
عشق ایله آخمیشام باخ گؤر، نه تههر!
خامنهدن گلمیشم قوجاغینا من،
بورا وطن دئدیم فضولی سایاق.
پناهیم، یورد- یووام، آنام، آمانیم،
دوردوم كئشیگینده ار كیمی اویاق.
دکتر حسین محمدزاده صدیقین (دوزگون) - ایکینجی شعر وبلاگینه باخین
بيز احسان شكرخدا و ائلدار صديق ايكيميز بيرليكده «حسين دوزگون»ون شعرلري و ادبياتي يازيلاري و اونون باره سينده اولان شعرلري و ادبي يازيلاري بو وبلاقدا سيزه سوناجاغيق. اوميد ائديريك لذت آپاراسيز.