صمد بهرنگی منظومه سی - حسین دوزگون
گیریش
گونش قیزمار، هاوا دورغون، نفس یوخ،
کوچهلر بوسبوتون ازدحامسیز بوش.
آرا – سیرا نئچه قورو هئیكللر،
سیز ایله بیز ایله ائدهجك ووروش!
بودور، 53 – دور، بؤیوک توپلانیش،
دئییرلر:«داعوامیز داوام ائدهجك!»
بیر ییغین انسانین آرزیلاریندا،
چیچكلهنیر، گولور بؤیوک گلهجك.1
شههری بورویور جانلی ازدحام،
دورغون هاواسینا دومانلار چؤكور.
انسانلار وحشیجه تاپداق اولونور،
نیزه اژداهانین سینهسین سؤكور!2
قارانلیق دونیانین قارا حاكیمی،
حكومت باغیشلیر سویغونچولارا.
«ملیك محمد»یم چشمه دیبینده،
بیر كؤهول دوزهلدیب گیزلهنیر اوردا.3
آختاریش باشلاییر، گزینتی اولور،
تاپیرلار آخیردا قهرمانیمی.
بیچیلیر قلبیمین شاه دامارلاری،
مدت بوز ائدیرلر ایستی قانیمی.
بیر دیبلیك یاتماسین گرهك كی قلبیم،
گؤر نئچه ایل كئچیر، گؤر نئچه مدت.
انسان اوغلو قالخسین، ایناملا دورسون،
گؤرمهسین بیر تورپاق بونجا اذیت.
گل سنه دانیشیم 68 – دن،
ناكام اؤلوموندن قهرمانیمین.4
اون بئش باهار سونرا، سون باهاریمدان،
داوام ائتمهسیندن زمستانیمین.
گون اورتا چاغیدیر، اود تؤكور هاوا،
ساكیتجه اودلانیر یئرینده تهران.
سانكی بیر اژداها باتیب یوخویا،
جهنمدیر، آسفالت چكیر الامان.
قارا بوغدایی بیر آذربایجانلی،
بیر آغاج آلتیندا چؤكرهك یئره.
قولتوغوندا کیتاب، گؤزونده عینك،
دالیر نئچه لحظه چیلغین شههره.
بیر اوزون كئچمیشین وارثیدیر او،
اوخوموش «واقیف»ی5 آنا دیلینده.
«عاشیق علسگر»ی،6 «فضولی»7 نی ده،
دینلهمیش بیربهبیر سازین تئلینده.
بیر ائلین بؤلونمز ذروهسیدیر او،
سوواریلیر كؤكو چوخ اوزاقلاردان.
تانیر اؤز ددهسی «ددهقورقود»و،8
منلیگی محكمدیر اوجا داغلاردان.
دوغمادیر ائللره، شیریندیر آدی،
تبریزین وورغونو:«صمد بهرنگی».
بؤیوك «نسیمی»9نین، «بابك»10ین اوغلو،
دوشمنین اؤنونده سارالماز رنگی.
- آمانا گلدیم په! جهنم شههر!
دوشونو بهرنگی:«- آی آذربایجان!
نهسرین صفالی یایلاقلارینوار،
صمدین اؤز جانی یوردونا قوربان!
بئجردیم، بوی آتدیم دوغما قوینوندا،
مین ایللیك وارلیغا مالیك وطنیم.
هر كسین آناسی شیریندیر اونا،
دونیا – عالم بیلیر آنامسان منیم.
قورو كئچمیشلره فخر ائدهنلره،
عصیرلر استقلال سن آلمادینمی؟
بوتون یاخین شرقه، بوتون جنوبا،
آزادلیق بئشیگی سن اولمادینمی؟
ان قدیم مدنی آبیدهن سنین،
زرتشتون کیتابی كیملریندیرمی؟
«كور اوغلو»ن، «كرم»ین، «ستارخان»لارین،
سونرا «فریدون»ون، ایكیمی بیرمی؟11»
سور اوغوللاریندان:- هانسی بیر ملعون،
دوشمن اؤنوندن قاچ دئمیش یا اگیل؟
«قربانیم، قربانیم، سر و چشم ما!»
بیر آجی تلهمی كلكمی دگیل؟
یاندیم قاپیتالیزم جهنمینده،
مصری قیلینجلی ائلیوه قوربان.
جهنّمی محو، ائت، ای هورموزد یوردو!
60- لاریوا،12 5 – گولونه13 قوربان.»
صمد دوشونهركن قالخیر آیاغا،
یئنهده یولونا داوام ائیلهییر.
آسفالت ائله تیتریر، سانكی اوستونده،
بیر دریا، بیر دنیز، بیر عمّان گئدیر.
كؤرپولر آلتیندا یاتان لطیفلر،14
«یاخشی یول، یاخشی یول، اوغورلار!» دئییر.
تبریزین قهرمان ایگید اوغلونا،
هر آددیم آغاجلار سلام سؤیلهییر.
عظمتلی هوندور عمارتلرین،
یئنیلمز ووقارلا كئچیر اؤنوندن.
كیچیك بالاجالار بوینو چیگنینده،
گؤرهنده، یئرینده دایانیر بیردن.
معصوم باخیشیندان «احمد حسن»ین،15
توتولور كدهرلی بیر آتا كیمی.
«ختایی»16 هزملی سیبیللرینه،
داملاییر گؤزوندن بیر – ایكی دامجی.
- كوردسنمی، فارسسانمی، بلوچمو، لُرمو؟
آذربایجانلیمی آی «احمد حسن»؟
یوردونو یووانی هاچان بوشلاییب،
بس بو جهنّمه نئچون گلیبسن؟
داغلار انسانلاری آییرا بیلمز؟
طالعین هر یاندا قارادیر سنین.
مرمی اویناتماغی دور گل اؤیرهنك،
آیدین گلهجگه امینم، امین.
1
صداقت دئگیلن بیر دنیزه من،
ایلك باهار چاغیمدا گیرمیشم همن.
قونماییب هر كولا كؤنلوم ترلانی،
سئومیشم ازلدن آذربایجانی.
دیری گؤزلرینده اوخودوم سنین،
كؤك سالیب كؤنلونده محبت درین.
عشقینه وورولدوم، صداقتینه،
دونیا وارجا سورهن رفاقتینه.
یادیندامی آخشام گولوستان باغی،
بولود اوستوموزه آغلایان چاغی.
گئجهنین اؤنونده توتغون هاواسی،
دومانلی تبریزین ماوی سماسی؟
یادیندامی بیرده آنالار یاسی؟
عظیمین17 گولوردو نئجه آناسی . . .
دئییردی:
«- یاد منی آغلادا بیلمز،
آنا قلبیم یئیدیر داغدان، اگیلمز!
اوغلومو سئویردیم آرتیق جانیمدان،
حقیقت یولوندا وئرمیشم قوربان.
چیخسین انسان اوغلو ایشیقلی گونه،
مین اوغول وئرگیلن! سؤیلهسین منه.
سعادت قاپیسی تای با تای اولسون،
خوشخبت بیر اؤلكهیه میلیونلار دولسون،
یئنی یئتمهلرین بویونا باخیم،
دوشمنین جانینی یاندیریم یاخیم.
اوشاقلار اؤنومده، مینلر اون مینلر،
سعادت نغمهسین بیر – بیر اؤتسونسلر.
اوغول دردی نهدیر من كدهرلنیم،
اوغوللار دردینی نئجه ایتیریم.
میلیونلار، قیزلاریم، اوغوللاریمدیر،
اؤز قانادلاریمدیر، اؤز قوللاریمدیر.
بابكین آناسی دئییرلر بیر گون،»
دئمیشدیر اوغلونا: «بیر یاخشی دوشون،
سودومله من سنه قوّت وئرمیشم،
سؤزومله سازیملا قدرت وئرمیشم.
اؤیودومو هر واخت نظرینده دوت.
میلیونلار اؤنونده، اؤزونو اونوت!
وطنین یولوندا هیچ بیر اوف دئمه،
قانینی وطندن سن اسیرگمه.
اودلار یوردوندانسان، اود اوغلوسان سن،
البت قویما چهرهن سارالسین بیردن.
چالیش وار قووهنله وطن اوغروندا،
اشغالچی قالماسین آذربایجاندا.
آلدانما دوشمنین شیرین دیلینه،
صداقت باغلاسین سنی ائلینه.
قورخما، یانیلما هئچ نیزهلر یاغسا،
گئری دؤنوب قاچما، دوشمنین داغسا.
آخر نفسهدك وطنی ساخلا،
وطنسیز یاشادین، اوندان نه فایدا؟
وطنین نعمتی بركتی وار،
سنین آناویندا بیر ملّتی وار،
حدّتلی بیر خلقی، شانلی بیر ائلی،
ناغیللی – مئللی شیرین بیر دیلی.
بایاتیلاریمی قورو دوشمندن،
اشغالچی باغیریر: «یاناجاق وطن!
ایتهجك زردوشتون، قورقودون ایزی!»
اولو تانریم آمان! اونودما بیزی.
اوغول چیخ داغلارا، اودلار كؤمگین،
دوشمنین تؤك قانین، ایتمز امگین.
یوردوندان خلقیندن یاردیم آل گیلن،
بیر آنا اورهگیم، بیرده كی وطن،
بیرده اولو هورموزد، سنه یار اولسون!
یوردون باشدان باشا ایلك باهار اولسون!
آزاد اولمالیدیر انسان ائولادی،
بو یولدا اؤلهنین ایترمی آدی؟. . .»
2
سن منیم شعریمین باش واراغیسان،
كؤنول دونیاسینین باخچا- باغیسان.
سن اؤز ووقارینلا منه یاناشدین،
كؤنول خزینهمین قاپیسین آچدین،
« سویوق اولمامالی الیمیز! » دئدین،
« وطن ائولادییق هامیمیز! » دئدین.
« قیریلماز تئللرله باغلیییق ائله،
بیرلیگی میزی بیز وئرمییهك اله. »
قوی ائشیتسین بونو بوتون دونیالار.
آذربایجانیما گلهجك باهار.
سیز ای اووسون اولموش یازیق انسانلار!
یاراداجاغیق بیز آذربایجانلار.
قانلاری قوروماز قهرمانلارین،
رنگی دؤنمیهجك قیزیل قانلارین.
سؤزو بیر، اؤزو بیر، مطلبی بیردیر،
تام «نسیمی»لرین حلبی18 بیردیر.
« ائلین صبری چوخدور » آتالار دئمیش،
« ائل گوجو، سئل گوجو » یئنه سؤیلهمیش.
سیز ای امپریالیزم ییرتیجیلاری!
قازیبدیر نسیللر سیزه مزاری.
ساختاكار قودوزلار، قولدور آغالار!
سیزدن بوتون ائللر اولوبلار بئزار.
سن ای خوتكار!19 سن ای قولدورلار قولو!20
هارایا ییغیرسان بیر بئله پولو؟
«نوح»21 عؤمرومو سنه وئریلیب؟ سؤیله.
تؤكدوگون قانلاردان بیر حیا ائیله.
سورمیهجك داوام بیر یاسا، بیر تئز،
غالیب گلهجكدیر انسانلار چوخ تئز.
3
یادیندامی صمد، بیرده او داغلار،
بیرده او بههرسیز میوهسیز باغلار؟
یادیندامی هر واخت اوخویاردین سن،
«وورغون»ون:« ائل بیلیر كی سن منیمسن،
آیریلارمی كؤنول جاندان » شعرینی،
گؤزونده دویاردیق بیزده سیررینی.
باخاردین داغلارا، اولو داغلارا،
نعمتسیز چشمهلی سولو داغلارا.
اؤتورهردین بیردن ایچدن كؤكسونو،
تیكردین اوفوقه دیری گؤزونو.
داغلار اگیلهردی سنین اؤنونده،
داغلار شاهی وارمیش اولو سینهنده.
منلیگین – ووقارین تعریفه گلمیر،
منیم شعریم سنی وصف ائده بیلمیر.
دیبسیز بیر دنیز ایدین، بیر عمّان ایدین،
نئچه پیلانئتلی كهكشان ایدین.
بیر مثل سؤیلهییب آتالاریمیز،
دینله بونو مندن، ای قلبی تمیز:
«دنیزه، بیر قایا، یادا بیر داش آت،
احوالی دگیشمز، اونوت یا یاشات.»
سنه داشدا دگدی قایادا دگدی،
اللر اوخلارا دا یایا دا دگدی.
آمما سن هئچ یئرسیز دالغالانمادین،
دیل یارالارینی هئچ نه سانمادین.
یاد ایله ووروشماق مقصددیر بیزه،
یارا اثرسیزدیر قلبی تمیزه.
آذری اوغلونون بوتون حدّتی،
بوتون عظمتی، بوتون قدرتی،
ائل بیلیر كی صمد سنده جمعیدیر،
ائلداش دا سؤیلهییر، اؤزگهده دئییر.
مندن سوروشسالار نهدن بو؟ هاردان؟
دئیهرم ووقارلا: «آذر اوغلو» ندان!
دؤیوشكن روحونا بو شعریم قوربان،
اؤلمهسین، ابدی یاشاسین انسان.
4
یادیندامی «صمد» ایلك باهار گونو،
«ستارخان» جادهسی، هربی22 نین اؤنو؟
یادیندامی بیرده گؤز بگیمیز،
آرزوموز، گونوموز، شن دیلهگیمیز،
آنا وطن، آنا یورد، بو گؤزهل مسكن،
باغلانمیسان بورا بوتونلوكلهسن.
چیرپینیردی نئجه قلبین اورهگین،
چیچكلنهجكدیر آخر دیلهگین.
گؤرورهم، گلهجك گؤزوم اؤنونده،
«مدینه»23، گلیبدیر مزارین اوسته.
سنه نغمه یازیر بوتون اورهكله،
سنه سلام وئریر گولـله چیچكله.
سنه باغیشلاییر آنا قلبینی،
مزارینا قویور بؤیوک الینی.
«بالاش»24 باشین اوسته الهاملا جوشور،
«علی»،25 قدرتینه نغمهلر قوشور.
ائل، ناغیللاریندان قوّت آلاراق،
ییرتیجی اؤنونده باغلاییر یاراق.
هر سؤزون، هر نغمهن بیر شاللاق كیمی،
دوشمن اوسته یئنیر، یاریر باغرینی.
منه ایلهام وئریر او گون، او ساعات،
یاز دئییر، دایانما، اوتورما راحات.
كیمدیر كی جوشماسین او گون یازماسین؟
وطنین عشقیله آلوولانماسین؟
سنده قالخاجاقسان او گون مزاردان،
قارا توپراقلاردا یاتماز قهرمان.
اؤن سیرالاردا سن سانكی قیزیلباش،26
نعره چكهجكسن:«آهای! وطنداش!
سعادته دوغرو، خوش گونه دوغرو . . .»
5
صمد، كؤنلوم قوشو قانادلانیبدیر،
آیریلیقدا جانیم یامان یانیبدیر.
جانیملا قلبیمله یازیرام سنه،
قولاق وئر هم یاشین شاعیر «مشفق»ـه:27
«یازمارام اورهگیم سنی آنماسا،
اورهك دؤیونرمی آلوولانماسا؟»
آجی بیر آنیلار دوشور یادیما،
تاب گتیرمیر قلم داها بورادا.
قوی دئییم قالماسین سؤز اورهگیمده،
سؤز گلیب دایانیب یانیر دیلیمده،
گئتدیز مشفقده سن، گنج یاشلاریندا،
چیچكلی گنجلیگین لاپ باشلاریندا.
«مشفق»ین اؤلومو چوخ اولدو آجی،
سنین اؤلومون واه! نه جان یاخیجی.
«مشفق»، خلقین گؤردو محبتینی،
ترنم ائیلهدی سعادتینی.
ائلین قوجاغیندا ابدی یاتدی.
آدین اؤلمزلرین آدینا قاتدی.
سن ایسه شقاوت، بیرده اذیت.
حقارتلر گؤردون، چوخ چكدین ذلت.
سونرادا آرازین قوینوندا یاتدین،
نه یازیق! هارایا اؤزونو آتدین!
باخ ایكی انسانین طالعینهسن،
مشفق ایله صمد، ایكی هم وطن!
آجیرام اورهكدن بو احوالاتا،
دای قلم دایانیر، تابی یوخ یازا.
منیم عظمتلی ناكام مشفقیم!
اورهگیم دردینی كیملره دئییم؟
منیم آراز قلبلی جان قهرمانیم!
قاراباشاقلیدیر آذربایجانیم.
منیم گلهجگیم، منیم مورادیم،
سنسیز وطن سویون من نئجه دادیم؟
باخا بیلرهممی بیرده آرازا؟
گؤستر كیمدیر اونا مدحیه یازا؟
آرازلار قوی بوتون قوروسون، یانسین.
دورسون جیلوولانسین، داها دایانسین.
قوی بونو دوشونسون آزغین دوشنلر،
آرازا قمهلر سد سالا بیلر.
قوی قورسون انتقام آتشین ائلیم،
آتشه چئوریلسین قوی منیم دیلیم.
قوی گلسین اؤلومو وایی آرازین،
قوروسون چشمهسی چایی آرازین.
انتقام دهشتی گؤیلره قالخسین،
هر دیلدن آغیزدان آتشلر آخسین.
6
آراز سنی بوغان گونلر بیلسنمی،
نئجه هیجقیرتیدان بوغولدو هامی.
اورهكلی سهند28یم اورهك داغلادی،
«نه یازیم من سنه؟» دئدی آغلادی.
«آلوولاندی منیم دنلی خرمنیم،
او سرین سو كوزهم جالاندی، نئیلیم؟»
گؤز یاشی دورمادی آنا وطنین،
یامان یانیقلیدی اؤلومون سنین.
ائل بیر دنیز كیمی دالغایا گلدی،
«صمد» اؤلدو سؤزو اورهكلر دلدی.
قانلی كؤینگینی ساخلادی آنان،
اورهكدن چكیردی فغان! الامان!
دئدی:«- بونو اؤزوم بایراق ائدهرم،
آرازین اؤنونه قدهر گئدهرم.
داغلاردا داشلاردا سنگر سالارام،
اوغلومون اؤجونو یاددان آلارام.
منتظم دایاننام قایالیقلاردا،
گئجهنی سحره قاتارام اوردا.
وطندن وطنه گئچر ایگیدلر،
آزادجا یاشارلار هامی برابر.
دوشمن خلقیمیزدن باج آلا بیلمز،
آذربایجاندا یاد یورد سالا بیلمز.
چاغریلمامیش بورا گیرهن قوناقلار،
قارا بایقوش كیمی چكرلر هاوار.
جنوبا آخارلار، بیز داللارینجا،
جنوب ائللریده قالخار آیاغا.
بایراغی سانجارام دماونده من،
منی ساخلایانماز بیر یئرده وطن.»
معناسی هر سؤزون، او گون سئومكدیر،
انسان ائولادینا بؤیوک وطن بیر.
دوشوندورور منی انسان طالعی،
نظرده دوتموشدون سن اؤزون بونو.
كیمسه وطنیندن قیراق دوشمهسین،
وطنده كیمسهنی دوستاق ائتمهسین.
7
دور صمد، اورهگیم ایلهاملا جوشور،
گلهجگه باخیب، نغمهلر قوشور.
كؤنلومون شاهینی قاناد چالاراق،
ایستهییر قاوزانا داهادا اوزاق.
لاله دریالاری دالغالانیر، گل،
جانیم آیریلیقدا یامان یانیر، گل.
ایلك باهار گلیبدیر، گول چیچك آچیب،
گونش بوردا قالخیب، اؤزگیه ساچیب.
گل، توراغاییلار اوچوشور چؤلده،
قوشا- قوشا چیمیر اؤردهكلر گؤلده،
گل سنی گؤزلهییر آغ قاغاییلار،
سنی سلاملاییر یوردومدا باهار.
گل یئنه گیلاوار اسیر بورادا،
گل شفق، اوفوقو كسیر بورادا.
باهاردیر، كندلیلر پالچیغا باتیر،
گلینلر قارا بیر داخمادا یاتیر.
دور گل، قارا تورپاق یئنه شوملانیر،
گونشین آلتیندا بیچینچی یانیر.
ایلك سحر توپلانیر بیر ییغین فعله،
هر دؤنگه، هر بوروق، هر بیر کوچهده.
اوردا گؤرهجكسن عاشیقلاریدا،
گلیرلر بورایا چؤرهك دالینجا.
بوجاغا چؤكورلر ناهارا قدهر،
كیمسه دیللندیرمیر، دوروب گئدیرلر.
8
گوللرین اوزوندن نم سوروشور، گل،
یومشاق یاناقلاری باخ بوزوشور، گل!
داغلاردا هوركویور جیرانلاریم، گل!
غضبدن قایناییر، جوشور قانیم، گل!
دور گل كی قودوزلار هله اؤلمهییب،
تاریخ قولدورلوغون ایزین سیلمهییب.
دور گل كندلریمه، داغلاریما گل،
«صاحبعلی»29 اكن باغلاریما گل!
دور گل، دایانماییر قلم بیر زامان،
ایرهلی یئریییر اوغوللار، اینان!
«یاد گؤرمهسین» - دئیه، بورایا سورون،
ایشچی آلاجاقدیر حققین بوسبوتون.
گؤیلرده اویناسین یالین قمهلر،
قیزیلباش بوروسون داغی سر به سر.
بیلیرسن كی ائلیم جسارتلی دیر،
«گونش ساچاغینی داغیتسین»، دئییر.
بیزه اینام وئردین، سنه عشق اولسون!
گلهجگی گؤردون، سنه عشق اولسون!
قاتدین اؤز آدینی اؤلمزلره سن،
قهرمان اوغلونو اونوتمور وطن.
دهشتلی انتقام گؤزلهییر یادی،
سیلینمیر تاریخدن یوردومون آدی.
اؤلكهم ایندی یوخسا خریطهلرده،
یاشامیشدی آدی قرینهلرده،
یئنه گؤیوللرده حددی – سددی وار،
آنا یوردوموندا اؤز سرحددی وار.
بیر زامان بورادا شاه اسماعیلیم،
دئدی:« اود یوردونا من سجده قیلیم! »
سؤیلهدی:« ائشیدین ای حق سئوهنلر!
حققه - حقیقته سجده ائدهنلر!
حقیقت بایراغی گؤیه یوكسلسین،
خارجیلر بوتون لعنته گلسین.
تامام آغالارین كسیلسین باشی،
غازیلر اولسونلار حققیق سیرداشی.
«نسیمی» جیسمیمده حلول ائدیبدیر،
آی – گونش حؤكمومو قبول ائدیبدیر. »:
«عین الله هم، عین الله هم، عین الله،
گل ایندی حققی گؤر ای كور گومراه.
منم اول فاعل مطلق كی دئرلر.
منیم حؤكمومدهدیر خورشید ایله ماه.»
« انسان اؤزو گرهك سلطانِ عالم،
باشقا هر بیر سؤزو اویدورما بیللم.
انسان زینتی دیر كایناتلارین،
بونو سؤیلهییرم من داها درین.
كلامیمی گومراه كور دینلهمهسین،
غازیلر مئیداندا هیچ اینلهمهسین.
یارلار یارستانا صادق قالسینلار،
خارجینی توتوب یوردو آلسینلار.
قارشی گلیب یارلار، نوروز ائتسینلر،
غزا مئیدانیندا حققه یئتسینلر،
منیم بابام یازان «قارا مجموعه»،30
گرهك كی یول آچا مدرسهلره.
آنا دیلیم منیم مقدّس اولسون،
كلاملاریم سیزه دادرس اولسون. »
منیم اولو بابام «عمادالدین»ین،
حلبده سویدولار بیر گون دریسین،
دئدی:
«حق عاشیقی دؤزهر ذلته،
سون قویار قیزیلباش بو شقاوته.»
«مینارهسینده» دئدی:«كؤنلومون پاشام،
قیمتلی بیر گنجی پنهان بولماشام.
تك دابانیمدان سوی منیم دریمی،
ناحق پیچاق كسمز هئچ بیر یئریمی.»
بیرده «نعیمی»31می سرّ اللاهیمی،
قارانقو گئجهده شمع راهیمی،
نخجواندا كسدی «میرانشاه» باشین،
قاری یاد! قویمارام قوروسون یاشین.
دهشتلی انتقام آلارام سندن،
غازیلر قانیله گوللنسین وطن».
تكی سن یاشا ای قهرمان وطن،
استثمارچیلاری سن اگهجكسن.
گؤزهل توپراغینا قورباندیر جانیم.
یاشا دونیا وارجا آذربایجانیم.
«مقصدین بوش شعار» دئمهسین منه،
دوزمهسین هر یئتن بیر تئز وطنه.
آذری اوغلویام سؤیله كی: ای یار!
گؤرموشم سیناقلار چوخ امتحانلار.
سئیر ائیله تاریخی، بیر واراخلا باخ،
یاددان قوروموشام یوردومو هر واخ.
مین ایل قهرمانلیق ائتمیشم، اینان!
داغلارا گل دئییم، نه لازم یالان!
بیلیرهم كی سیناق هله بیتمهییب،
منیمده خصلتیم هئچده ایتمهییب.
همان «كور اوغلو»یام، همان «قورقود»ام،
وار صمد یارادان شانلی بیر اوبام.
ساغالماز یاراسی قهرمانیمین،
غضبی، رنگی وار منیم قانیمین.
اوخویوبسان صمد سن اؤزون بونو،
یاخشیجا تانیرسان آذربایجانی.
تاریخلر یازمیسان، یاخشی بیلیرسن،
عصیرلر اوزونو نه چكمیش وطن.
منیم دیری گؤزلو شاه اسماعیلیم،
قویما اوزوم اوسته بیردن ییخیلیم.
منیم ای مقدّس كلاملی بابام!
مشعللری قالدیر، ظولمتدیر اوبام!
غازیلر دالینجا صف باغلاییبلار،
دایاق اولسون گرهك یارستانا یار!
منیم قورخماز باش ای اولو نسیمیم!
دیری – دیری سویدو درینی دۀ كیم.
منیم عظمتلی «شاه فضل الله»یم،
دوشمن اسیر قیلدی، نهدیر گوناهیم؟
«قاضی برهان الدین»32 نه اولدو، ای یار!
قانلا قورودوغو هانی او دیار؟
هانی او دؤیوشكن حروفیلریم؟
نامرده ساتیلیر مقدس یئریم.
هانی بكتاشیلر،33 هانی گورانلار،34
هانی او قمهلی یوردا قوربانلار؟
هانی قانلی ایزلی او قیزیل باشلار؟
هانی او هوجوملار؟ هانی ساواشلار؟
9
قوی افسانهلشسین «صمد بهرنگی»،
انسانی یاشادار مسلك چلنگی.
قوی عاشیقلار قوشسون آدینا داستان،
اوغوللار دینلهسین سنی هر زامان.
عشقینله اورهكلر قوی آلوولانسین،
آدینی چكنده دوشمن اودلانسین.
ترپنسین یئریندن قوی بؤیوک تبریز،
اؤز باشینالیقدان دای قالماسین ایز.
قوی یانسین اودلارا شعریم، داستانیم،
حؤكمدن قورتولسون آذربایجانیم.
دوشمهسین وطنیم هیچ زامان اله،
گؤتور سازی سؤیله سن صمد ائله،
سنین خاطیرهنله بیر یئره دولسون.
قُدرتین گؤسترسین تا آزاد اولسون.
آنالار اورهگی قوربان هزمینه،
او شجاعتینه، بؤیوک عزمینه.
سنه قوربان منیم ناغیلیم بوتون،
سحرلر آخشاملار شفقده گؤرون.
آغالارین جانی دوشسون قورخویا،
ائل مینلر، اون مینلر گلسینلر هایا.
گؤزونده اوخودوم عشقینی یوردون،
كؤنلومده چالخانان آتشی دویدون.
ازلدن وورولدوق آذربایجانا،
كؤنلوموز چیرپیندی، جان وئردی اونا.
قوشا ووردو هردم اورهكلریمیز،
دوشوندوردو بیزی دیلكلریمیز.
هامیمیز بیر وطن، بیر ائل ائولادی،
وطنه باغلانمیش قهرمان آدی.
10
عؤمرونو شؤهرتسیز باشا ووردون سن،
دئدین: «شؤهرت تاپار انسانی بعضن!»
تمناسیز كئچدی گؤزهل حیاتین،
ساده دانیشاردین، ساده هر زادین.
آلداتمادی سنی قیزیل یالدیزلار،
صنعتی قورودون اصیل صنعتكار.
ایللرین دالیندان، من «وورغون»لارین،
سنه گتیریرهم درین سلامین.
ای «آخوندوف»ومون35 اصیل وارثی،
«جعفر جبارلی»36 مین بؤیوک انیسی!
ای «حسین مهدی»37 مین قلم یولداشی،
بوتون انسانلارین بؤیوک ائلداشی.
نسیللر اوستونه سلام سرپهجك،
دایانمیر، چیرپینیر سینهمده اورهك.
یاریر دالغالاری، دایانماق بیلمیر،
آلیشیب اودلارا اوسانماق بیلمیر.
ایستیرهم آدینی شاللاق ائیلهیم،
عشقینله اورهكدن نغمه سؤیلهیم.
ایستیرم اؤزومو داغلارا سالام،
سنین قصاصینا مین قصاص آلام.
اؤنومو دوتماسین قاری اشغالچی،
آتلاری ناللاسین قهرمان نالچی.
ارگیمه، قالاما گئتمك ایستیرم،
انسان آخینیندا ایتمك ایستیرم.
جانا دایاندیردیز، دیغلاتدیز بیزی،
وطنیمدن چكین مشؤوم الیزی. . .
منه سن ای ظالیم! غنیم اولما، گئت.
زامانین اؤنوندن واختیله گل ایت.
حؤكمونو وئرهجك بو دقیقهلر.
نهلر گتیریبسن باشیما، نهلر؟
عالَم احوالیمدان خبرسیز قالیب،
كیم بیلیر كی رنگیم نئجه سارالیب.
11
قوی انسان ائولادی یار- یولداش اولسون،
انسان بیر – بیرینه قوی سیرداش اولسون.
آغالار اگیلسین ائللر اؤنونده،
هئچ دیل بویلانماسین دیللر اؤنونده.
وطنلر بیر اولسون، باهارا دؤنسون،
اورهكلر بیر یئرده بیرگه دؤیونسون.
عشق اولسون بوسبوتون ایگید مردلره،
انسانا آلیشان صمدلریمه.
سندن كیم جانینی اسیرگردی، دۀ!
اورهك كیمیسینه دؤیونردی، دۀ!
قورخولو، دهشتلی، نه اوغورسوز گون،
كیم دئدی سن اوگون آرازا سورون.
دئمهدین میلیونلار انتظاردادیر؟
دئمهدین كی دوهان دوها یارادیر؟
دئمهدین قاتیللر كمینده یاتیب؟
دئمهدین آداملار اؤزلرین ساتیب؟
سنی یاد ائدیرهم، اورهگیم یانیر،
دیلیم شعله چكیر، شعریم اودلانیر.
قوی بونو دوشونسون وطنسیز دایاز،
ات دیرناقدان اولماز، جیگر آیریلماز.
گؤز اؤنونده دوتسون بونو او آلچاق،
حیات حقیقتدیر، دگیل اویونجاق.
وطن ایله هئچ واخت اویناماق اولماز،
وطن داغلاریندا لالهلر سولماز.
گؤرهر گؤزلو لاله، اود پارچالاری،
آردینجا گتیرهر بؤیوک باهاری.
دوشمنین عؤمرونه قور سالار رنگی،
محبت دوغورار چاتغین چلنگی.
هر آذر اوغلونون اورهگینده پك،
بئله بیر لاله وار شیر اورهگی تك.
محبت ایستهسن وار محبتی،
دگیشمز هئچ زامان اونون خصلتی.
وورسان ووراجاقدیر، سئوسن سئوهجك،
اودلار امانتی بئله بیر اورهك...
وطنیمه منیم سن بیر دئنه جان،
گؤز ببگیم سنه ائدهرم قوربان.
وطنین اوغروندا مقصد بیرلهشیر،
فردی دؤیوشمهلر یئرینده ایتیر.
بورجدور آنایوردو قوروماق بیزه،
اود باساجاغیق بیز اللرینیزه.
بیر زامان قولوموز باغلیدیرسادا،
بیر حال سورمیهجك بو قوجا دونیا.
زنجیرلر بیربهبیر قیریلاجاقدیر.
دوشمنین اورهگی یاریلاجاقدیر.
قانونا اویغوندور طبیعت، اینان.
آندیریبدیر بونو بیزه هر زامان.
بیز اصیل معنادا وطن ائولادی،
بیزیله چكیلیر وطنین آدی.
دئمیشیك ازلدن بونو بیز هامی:
ایگید اؤلر آمما بوراخماز یاغی!
دوشمنی اؤتورمز، یاخالار، ییخار،
تا كی آزادلیغا وطنی چیخار.
12
اوخوجوم بیتمزدیر وطنین سؤزو،
گرهك آزاد ائده اؤزونو اؤزو.
گل سنه سؤیلهییم سون مقصدیمی:
هئچ زامان اونودما گول صمدیمی.
عزیزلییهك اونون خاطیرهسینی،
او وطن پرورین گؤزهل سسینی،
اؤلمز قهرمانین خوش نغمهسینی،
بیرلیكده دینلهدیك ترانهسینی:
بیرگون وارمیش،
بیر گون یوخموش.
ماوی سویون قیراغیندا،
بیر قیزیل گول قالخمیش،
ایری،
گؤزهل،
دولو یاپراق.
ببریئل اسدی،
یاغیش یاغدی،
بوران اولدو، توفان اولدو،
قوپدو قیزیل مخملی گول،
یاپراقلاری داغیل – داغیل.
نئجه اولدولار،
باشلارینا نهگلیبدیر،
اؤلوبلرمی،
دیریلرمی،
كیمسهبیلمیر.
آه! نه گؤزهل مخملی گول!
بیز بو گولو تانیییریق،
هاردان گلیر،
هارا گئدیر؟
كیمسه بیلمیر.
13
قیزیل گولوم سولدو، آمان، آی ائللر!
ائشیتسینلر سونرا گلن نسیللر.
اورهگیمه منیم بیر داغ باسدیلار،
ساغالتمیر نه نغمه، نهساز، نه باهار.
گؤزهل «فریدون»وم بولاشدی قانا،
ماتم یوروتدولر آذربایجانا.
وحشیجه دلدیلر اونون سینهسین،
آرازا آتدیلار جانسیز جسدین.
اورهگیم باشینی اویدولار منیم،
نئیلهسین تؤكمهسین یاشین وطنیم؟
گؤزهل بیر قونچامی بیچدیلر آمان،
قانیمی تؤكدولر، ایچدیلر آمان.
بیر قیسغی قویدولار، گؤرمهسین ائللر!
قیصاصیمی آلسین ایگید نسیللر.
تپهمه ووردولار آمان نه قاپاز،
قاپدی اللریمدن اوغلومو آراز.
كؤچومو چاتدیلار دالیما، گلین!
ییغیلین بیر یئره، تدبیر ائیلهیین.
قالقانلا دؤیولدوم، دیشیم چكیلدی،
یئریمده گؤر نئجه آرپا اكیلدی.
الیمی قولومو بوتون چیرتدیلار،
آوادانلیغیمی وای! اوچورتدولار.
كؤكومون اوستونده اود یاندیردیلار،
بوغومو یولدولار، آی ائللر! هاوار!
بیتیش
اوخوجوم! بو سؤزلر هامیسی دوغرو،
آمما سن سانما هئچ مرثیهدیر بو.
ائللر آغلاسالار قهرمانلارا،
قان آلارلار بوتون گئدهن قانلارا.
گؤز یاشی آخیتماق یاراشماز بیزه،
گرهك قان تؤكوله گؤزهل تبریزه.
قانا قان دئییبلر ازل آتالار،
ائشیتسین كومالار، بیلسین اوبالار.
نبضینی دگیشیب زامان البته،
حققه ایرمك سیرری وار شجاعتده.
گرهك قان تؤكوله وطن اوغروندا،
قهرمانلار قانین وئرمم اوجوزا.
ای وطن! دایانمیر اورهك بیر آنلیق،
اوستوندن گئدهجك بو شوم قارانلیق.
سن منه وئریبسن صمد تك انسان،
كیم جانین اسیرگر بئله دیاردان.
سنه آلقیش اولسون ای بؤیوک وطن!
بیر داها قوی دئییم:«سن منیمكی سن!»
ای صمدلر دوغان اودلار مسكنی!
ائللر آلقیشلاییر هر لحظه سنی.
منیم قهرمانیم سنله فخر ائدیب،
«- شانلی آذربایجان، آزاد اول!» دئیب.
صمدین آناسی، ای اودلو دیار!
«قورقود»لاردان بیزه گلن یادگار.
اؤدهرم بورجومو سنه، داریخما،
یالقیز اورهگیمی بو قدهر سیخما.
من كیمم؟- بیر قولو پولاد فعلهیم،
آخ واخدان اورهگیم باغلاییب ورم.
گوندوز پالچیقلارلا، گئجه داشلارلا،
ووروشورام، قارنیم آج، گؤزوم یولدا.
من كیمم؟ - بیر یازیق، بیر پوزغون كندلی،
آیاغی كوندهلی اللری بندلی،
من كیمم؟ - ایشچییم، بیر محروم انسان،
دونیا نعمتیندن نصیبسیز قالان.
من كیمم؟- میلیونلار، میلیونلار اینان،
سنین آردینجایام، دۀ! نهدیر فرمان؟
بيز احسان شكرخدا و ائلدار صديق ايكيميز بيرليكده «حسين دوزگون»ون شعرلري و ادبياتي يازيلاري و اونون باره سينده اولان شعرلري و ادبي يازيلاري بو وبلاقدا سيزه سوناجاغيق. اوميد ائديريك لذت آپاراسيز.